20.000 λεύγες υπό τη θάλασσα
Όταν η έμπνευση εγκαταλείπει τον σχολιαστή, εκείνος συχνά, αναζητεί σανίδα σωτηρίας στις σελίδες του διαδικτύου. Κι αυτό ενίοτε τον ανταμείβει, οδηγώντας τον μέσα από τα μονοπάτια του, σε ιδέες και πληροφορίες που συνδέονται με κάποιο γεγονός της επικαιρότητας.
Κάτι τέτοιο μου συνέβη τις προάλλες, όταν στην απουσία κάποιου θέματος που να κεντρίζει τη φαντασία μου, είχα καταλήξει – κάπως απρόθυμα ομολογώ - να ασχοληθώ με τους σεισμούς στη Σαντορίνη. Απρόθυμα, στη σκέψη ότι το λιγότερο που έλειπε, στην υπάρχουσα κακοφωνία σεισμολόγων και ηφαιστειολόγων, ήταν η γνώμη ενός μη ειδικού.
Τότε λοιπόν, μια από τις ιστοσελίδες που ενημερώνουν για την ταυτότητα της ημέρας – ποιο ιστορικό γεγονός έγινε, ή ποιο σπουδαίο πρόσωπο, γεννήθηκε σαν σήμερα – μου έδωσε την πληροφορία ότι έκλειναν 197 χρόνια από τη γέννηση του Ιουλίου Βερν. Κι αμέσως μετά, μου προέβαλε μια διαφήμιση για την πρόσφατη επανέκδοση του πολυδιαβασμένου βιβλίου του, «20.000 λεύγες υπό τη θάλασσα»
Από την πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλλα, θα σκεφτείτε, και θα έχετε δίκιο: Τι σχέση μπορεί να έχει ένα ανησυχητικό γεωλογικό φαινόμενο με την επέτειο γεννήσεως ενός συγγραφέα και την επανακυκλοφορία ενός βιβλίου του; Τη σχέση λοιπόν αυτή μου την αποκάλυψε ο φυλλομετρητής, όταν με οδήγησε σε μια ανάρτηση του φωτογράφου Σπύρου Στάβερη, στο περιοδικό Lifo.
Σε αυτήν λοιπόν την ανάρτηση, ο κ. Στάβερης παραθέτει ένα απόσπασμα από τις «20 χιλιάδες λεύγες, υπό τη θάλασσα» στο οποίο ο Ιούλιος Βερν, αφηγείται τον διάλογο ανάμεσα στον αινιγματικό Κάπταιν Νέμο και στον καθηγητή Αρονάξ, όταν ο Ναυτίλος – το υποβρύχιο του Κάπταιν Νέμο – βρέθηκε στο κέντρο της καλντέρας της Σαντορίνης.
Ο Βερν στον διάλογο των δυο ανδρών, περιγράφει με τέτοια ιστορική και επιστημονική ακρίβεια τη δημιουργία της καλντέρας της Σαντορίνης, ώστε να έχει δημιουργηθεί η λανθασμένη εντύπωση, ότι ο συγγραφέας είχε κάποτε επισκεφθεί το νησί.
Ο Βερν λοιπόν, εξ όσων είναι γνωστά, δεν είχε ταξιδέψει ποτέ του στο Αιγαίο. Ως λάτρης όμως της γεωγραφίας, και των επιστημονικών επιτευγμάτων γενικώς, ξεκοκάλιζε κάθε βιβλίο που αφορούσε εξερευνητικές αποστολές και επιστημονικές εξελίξεις. Φαίνεται λοιπόν ότι είχε πέσει στα χέρια του, ένα βιβλίο ενός σημαντικού γεωλόγου της εποχής του, ο οποίος είχε επισκεφτεί τη Σαντορίνη το 1866, όταν είχε ξεκινήσει μια σειρά ηφαιστειακών εκρήξεων που έληξαν τέσσερα χρόνια αργότερα. Το βιβλίο του Φερντινάντ Φουκώ – διότι αυτός είναι ο γεωλόγος της ιστορίας μας – αν και παρείχε πολύτιμες πληροφορίες στον Βερν για το ηφαίστειο της Σαντορίνης, ως επιστημονικό σύγγραμμα, είχε περιορισμένη απήχηση. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με τις «20.000 λεύγες, υπό τη θάλασσα» και αργότερα με τη «Μυστηριώδη Νήσο» – την επίσης εμπνευσμένη από τη Σαντορίνη. Και τα δυο βιβλία, μεταφράστηκαν σε δεκάδες γλώσσες και κατέστησαν τον Βερν, έναν διεθνούς φήμης συγγραφέα.
Θα μου πείτε, άξιζε η σπατάλη τόσου ραδιοφωνικού χρόνου για την περιγραφή τριών συμπτώσεων που η μόνη αξία τους, ήταν ότι ξελάσπωσαν τον σχολιαστή από την εναγώνια αναζήτηση θέματος;
Νομίζω λοιπόν ότι άξιζε διότι μου έδωσε την ευκαιρία να αναφερθώ στο έργο του Ιουλίου Βερν. Ένα έργο αξιολόγο διότι, ανάμεσα στα άλλα, μάς δείχνει ότι το σύνορο ανάμεσα στη Τέχνη και στην επιστήμη, συχνά είναι ανεπαίσθητο και ότι οι καλλιτέχνες, ενίοτε, προανήγγειλαν ή ώθησαν προς επιστημονικά επιτεύγματα που στον καιρό τους, δεν είχαν ακόμη πραγματοποιηθεί.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη λόγος για τον οποίο αξίζει, τα παιδιά ιδίως, να διαβάζουν Βερν. Τα βιβλία του εκτός από τις συναρπαστικές αφηγήσεις τους, κοσμούνται με τις υπέροχες ξυλογραφίες του Alphonse de Neuville ενός μαθητή του Ευγένιου Ντελακρουά.
Αν δώσετε, λοιπόν, σε ένα παιδί, κάποιο από τα βιβλία του Βερν, οι περίτεχνες λεπτομέρειες των ξυλογραφιών του de Neuville, δεν θα αιχμαλωτίσουν μόνο το βλέμμα του. Θα του ανοίξουν και την πόρτα σε έναν μαγικό κόσμο, που δύσκολα κάποια οθόνη, ή κάποιο σαχλό ανάγνωσμα, μπορεί να συναγωνιστεί.
(Το σχόλιο μεταδόθηκε στην εκπομπή του Χρήστου Μιχαηλίδη, «Καθρέφτης», στο 1ο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, την 13/2/25)