Περιοχή 51
Toν Μάιο του 1989, στις ειδήσεις ενός τηλεοπτικού σταθμού του Λος Άντζελες, ένας άνδρας, ονόματι Bob Lazar, αποκάλυψε ότι είχε εργαστεί σε ένα άκρως απόρρητο πρόγραμμα που αποσκοπούσε στη μελέτη της εξωγήινης τεχνολογίας.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, ήταν μέλος μιας ομάδας φυσικών στην οποία είχε ανατεθεί η αντιγραφή του συστήματος πρόωσης εννέα εξωγήινων σκαφών, που φυλάσσονταν στη μυστική αεροπορική βάση της περιοχής 51, στην έρημο της Νεβάδα.
Η συνέντευξη του Lazar, προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον, ώστε εντός ενός εικοσιτετραώρου, να γίνει αντικείμενο εκπομπών και άρθρων στα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Έτσι, εκατομμύρια ανθρώπων πίστεψαν ότι όντως, οι ΗΠΑ έκρυβαν από τον υπόλοιπο κόσμο την έρευνα πάνω στην τεχνολογία των εξωγήινων, και ίσως τις προνομιακές σχέσεις που είχαν αναπτύξει με αυτούς.
Στα σαράντα χρόνια που έχουν μεσολαβήσει, ο Lazar δεν προσκόμισε ποτέ κάποιο αποδεικτικό στοιχείο – φωτογραφία, τεχνικό σχέδιο, έγγραφο – που να επιβεβαιώνει τους ισχυρισμούς του.
Επίσης, δεν υπήρξε ούτε ένα πανεπιστήμιο που να έχει στα μητρώα του απόφοιτο με το όνομα Bob Lazar και ούτε ένας φυσικός που να έχει δηλώσει ότι κάποτε συνεργάστηκε, μαζί του. Ενώ, σύμφωνα με τη γνώμη ειδικών, οι ισχυρισμοί του για την υποτιθέμενη πηγή ενέργειας των εξωγήινων σκαφών, μαρτυρούσαν ογκώδη άγνοια της φυσικής. Τέλος, σαν να μην έφταναν όλα αυτά, υπήρξαν δυο περιστατικά που έπληξαν την αξιοπιστία του. Το 1990 καταδικάστηκε, διότι ομολόγησε συμμετοχή, σε υπόθεση μαστροπείας και το 2006, για την εισαγωγή χημικών που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή ναρκωτικών.
Παρά ταύτα, οι θεωρίες του Lazar εξακολουθούν να εξάπτουν τη λαϊκή φαντασία, να γίνονται θέματα τηλεοπτικών σειρών, και να αναμεταδίδονται από αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πώς είναι λοιπόν δυνατόν, οι θεωρίες ευφάνταστων τσαρλατάνων, όπως του Lazar, των αντιεμβολιαστών και αυτών που διέδιδαν ότι οι υδρατμοί των καυσαερίων των αεροσκαφών, συνιστούν κακόβουλους ψεκασμούς, παραμένουν ζωντανές, παρά την πληθώρα των αποδείξεων που τις διαψεύδουν;
Από τους διάφορους λόγους για τους οποίους οι θεωρίες συνωμοσίας, σύμφωνα με τη γνώμη ειδικών, παρουσιάζουν τόσο μεγάλη ανθεκτικότητα θα ξεχώριζα δύο.
Πρώτον ότι παρέχουν απλοϊκές εξηγήσεις σε σύνθετα φαινόμενα και δεύτερον ότι είναι αυτοαποδεικνυόμενες. Με λίγα λόγια, ότι όποιο αποδεικτικό στοιχείο και να προσκομιστεί εις βάρος τους, όχι μόνον δεν κλονίζει την πεποίθηση όσων πιστεύουν σε αυτές, αλλά αντιθέτως την ενισχύει: Το θεωρούν απόδειξη του πόσο καλά είναι κρυμμένη η συνωμοσία που τα ατράνταχτα στοιχεία επιδιώκουν να συγκαλύψουν. Κάτι δηλαδή παρόμοιο με αυτό που αφηγείται το γνωστό ανέκδοτο: «Βλέπεις τον ελέφαντα που είναι κρυμμένος πίσω από τις παπαρούνες», λέει ο ένας φίλος. «Με δουλεύεις, πώς να κρυφτεί ένας ελέφαντας πίσω από παπαρούνες;» Του απαντά ο άλλος. «Είδες λοιπόν πόσο καλά κρυμμένος είναι;» επανέρχεται ο πρώτος.
Φυσικά, το γεγονός ότι οι συνωμοσιολογίες σπανίως ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, δεν είναι κάτι που πρέπει να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα πως δεν υπάρχουν συνωμοσίες.
Συνωμοσία ήταν η εκμετάλλευση του εμπρησμού του Ράιχσταγκ το 1933, από τους Ναζί, προκειμένου περιστείλουν τις δημοκρατικές ελευθερίες και να εγκαθιδρύσουν το αποτρόπαιο καθεστώς τους. Συνωμοσία, επίσης ήταν το σκάνδαλο Watergate και βεβαίως, η επιβολή του πραξικοπήματος στην Ελλάδα.
Όμως δεν πρέπει να γελιόμαστε. Ότι οι συνωμοσιολογίες, φαντάζουν άκακες, δεν σημαίνει ότι λιγότερο επικίνδυνες από τις πραγματικές συνωμοσίες. Σε κρίσιμους καιρούς, μπορούν να αποδυναμώσουν την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς, να υπονομεύσουν τη δημόσια υγεία, ή να πλήξουν την κοινωνική ειρήνη, πολώνοντας την κοινωνία με διχαστικά κινήματα του τύπου: Εμείς ή αυτοί.
Θέλετε παραδείγματα; Η συνωμοσιολογία της «πισώπλατης μαχαιριάς», σύμφωνα με την οποία η Γερμανία δεν ηττήθηκε στο πεδίο της μάχης, αλλά προδόθηκε από εσωτερικούς εχθρούς - Εβραίοι, οι σοσιαλιστές και οι φιλελεύθεροι πολιτικοί - οδήγησε στην πτώση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, και στο φούντωμα του αντισημιτισμού, που προλείανε το έδαφος για τα πογκρόμ, και τελικά για το ίδιο το Ολοκαύτωμα.
Επίσης, το αντιεμβολιαστικό κίνημα - μια γραφικότητα την οποία οι αρχές υγείας υποτίμησαν, πιστεύοντας ότι θα σβήσει, όχι μόνον δεν έσβησε, αλλά εξαπλώθηκε, ώστε να ενοχοποιείται για την επανεμφάνιση νοσημάτων όπως η ιλαρά και για χιλιάδες θανάτους ανθρώπων που δεν εμβολιάστηκαν κατά του κορωνοϊού.
Επειδή λοιπόν ζούμε σε καιρούς στους οποίους η παραπληροφόρηση και οι ψευδείς ειδήσεις οργιάζουν, χρήσιμο είναι να επαγρυπνούμε. Διαφάνεια και εμπιστοσύνη στους θεσμούς, εκπαίδευση στον κριτικό στοχασμό και υπεύθυνη δημοσιογραφία είναι τα πανίσχυρα όπλα της Δημοκρατίας, έναντι των συνωμοσιολογιών που διαβρώνουν τα θεμέλιά της.
(Σχόλιο που μεταδόθηκε στην εκπομπή του Χρήστου Μιχαηλίδη, «Καθρέφτης», στο 1ο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, την 27/2/25)