Ανεμόμυλοι, τουλίπες, ξυλοπάπουτσα
Τους τελευταίους μήνες έχω γίνει συνδρομητής στο ενημερωτικό δελτίο ενός μη κερδοσκοπικού δημοσιογραφικού οργανισμού, ο οποίος καλύπτει θέματα πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Ο στόχος του οργανισμού είναι η ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η προώθηση του πνεύματος του συνανήκειν, που θα συμφωνείτε, ότι στις ταραγμένες γεωπολιτικά ημέρες μας είναι πιο αναγκαίο από ποτέ.
Η ενημέρωση λοιπόν που τράβηξε την προσοχή μου την προηγούμενη εβδομάδα, ήταν η ανταπόκριση ενός Ολλανδού δημοσιογράφου για τους παραδοσιακούς ανεμόμυλους, που μαζί με τα ξυλοπάπουτσα και τις τουλίπες, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της Ολλανδικής ταυτότητας. Στις τουλίπες και στα ξυλοπάπουτσα, θα επανέλθω, αφού όμως πω μερικά πράγματα για τους ανεμόμυλους.
Θα θυμάστε, από τα μαθητικά χρόνια, ότι η Ολλανδία – επίσημα από το 2019, Netherlands – δηλαδή Κάτω Χώρες - είναι μια χώρα, της οποίας το 1/3 του επίπεδου εδάφους της, βρίσκεται υπό τη στάθμη της θάλασσας. Γι’ αυτό και οι κάτοικοί της – ήδη από τον Μεσαίωνα – παλεύουν να το προστατεύσουν, από τη διείσδυση του θαλασσινού νερού και την άνοδο της στάθμης των υπόγειων υδάτων
Η εργασία αυτή στις μέρες μας γίνεται με ένα εκτεταμένο σύστημα φραγμάτων, καναλιών και αντλιών, και σε ένα μικρό πλέον ποσοστό από τους ξύλινους ανεμόμυλους. Αυτοί λοιπόν οι ανεμόμυλοι, που παλαιότερα χρησιμοποιούντο και στην άλεση σιτηρών και στην παραγωγή πριονιδιού για τις ανάγκες της χαρτοποιίας, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, έγιναν εκ νέου δημοφιλείς. Αρκετοί Ολλανδοί αναζητώντας ένα χόμπυ, πιστοποιήθηκαν ως χρήστες τους – δηλαδή ως μυλωνάδες. Το αποτέλεσμα ήταν να αυξηθεί το μητρώο των επαγγελματιών μυλωνάδων, κατά 110 άτομα, γεγονός που προδιαγράφει ένα άριστο μέλλον για τους 1.200 περίπου εναπομείναντες παραδοσιακούς ανεμόμυλους που κοσμούν το Ολλανδικό τοπίο.
Καθώς μάλιστα, σε μερικούς από αυτούς το παραδοσιακό εξωτερικό κέλυφος κρύβει στο εσωτερικό τους ένα τεχνολογικά εκσυγχρονισμένο μηχανισμό άντλησης, έχουμε μπροστά μας ένα απτό παράδειγμα του Ολλανδικού δαιμονίου να συνδυάζει τον σεβασμό της κληρονομιάς, με την προσαρμοστικότητα, και την επιδίωξη της καινοτομίας.
Και να ήταν το μόνο; Αυτό το έδαφος, που με κόπο οι Ολλανδοί συγκρατούν ή ανακτούν από την εισβολή της θάλασσας, για αιώνες τώρα, είναι κατά ένα σημαντικό ποσοστό αργιλώδες. Συνεπώς ένα έδαφος, κάπως δύσκολο στη διαχείρισή του – δεδομένου ότι μετατρέπεται σε λασπώδες, ώστε να οδηγεί στο σάπισμα των ριζών. Εξου και τα παραδοσιακά ολλανδικά ξυλοπάπουτσα – κλομπ τα ονομάζουν - που διευκόλυναν τον Ολλανδό αγρότη να βαδίζει πάνω του και κρατούσαν ζεστά και στεγνά τα πόδια του.
Αλλά για δείτε όμως. Αυτή η χώρα στην οποία το δώρο της μεγάλης ετήσιας βροχόπτωσης το ανταγωνίζεται το μειονέκτημα της μικρής ηλιοφάνειας – μόλις 25 ημέρες ετησίως – έχει καταφέρει, να κατέχει τη 2η θέση, μετά τις ΗΠΑ στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων. Κι όμως δεν είναι παρά το 1/3 της δικής μας και δεν διαθέτει παρά τη μισή περίπου γεωργική έκταση από αυτήν της Ελλάδας.
Και στα αγροτικά προϊόντα που εξάγει, εκτός από τις τομάτες, τις πιπεριές, το κρέας και τα γαλακτομικά, περιλαμβάνονται άνθη και καλλωπιστικά φυτά. Και μεταξύ αυτών οι τουλίπες, που αν και έχουν πολιτογραφηθεί ως αναφαίρετα Ολλανδικές, κατάγονται, από πού νομίζετε; Από τα παράλια της Μικράς Ασίας και ναι, από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, όπως η Χίος.
Και πώς τα έχει επιτύχει όλα αυτά; Χάρη στη συνεταιριστική γεωργία, την τεχνολογική καινοτομία και την υψηλού επιπέδου έρευνα που της επιτρέπουν να χρησιμοποιεί αποδοτικά και βιώσιμα τους περιορισμένους φυσικούς πόρους της.
Γιατί σας σκότισα λοιπόν με τους ανεμόμυλους, και τις τουλίπες μιας λασπωμένης και συννεφιασμένης χώρας; Διότι θυμήθηκα στη δική μας ηλιόλουστη, τους χαραγμένους οδηγούς των τρεχαντηριών, και των γαϊτών, στο πάτωμα ενός παλιού ταρσανά της Σύμης. Τα χνάρια δηλαδή μιας παραδοσιακής τέχνης, που όπως αυτή των ανεμομύλων δεν πρέπει να χαθεί.
Αλλά και διότι διάβασα μια μελέτη για τον μικρό και κατακερματισμένο αγροτικό κλήρο, τα ξεπερασμένα αρδευτικά συστήματα, τη συνεταιριστική απροθυμία και την περιορισμένη χρήση της τεχνολογίας στην Ελλάδα. Όλα αυτά, δηλαδή, που καταδικάζουν την ευνοημένη από το κλίμα και τη γεωγραφική θέση χώρα μας στη μικρή παραγωγικότητα της γεωργικής γης και στην εξάρτηση από τις επιδοτήσεις και τις εισαγωγές.
(Σχόλιο που μεταδόθηκε στην εκπομπή του Χρήστου Μιχαηλίδη, «Καθρέφτης», στο 1ο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, την 20/2/25)
Ο πίνακας είναι του Ολλανδού ζωγράφου Jacob van Ruisdael και χρονολογείται γύρω, στο 1670.