Ανθρωπόκαινος

Ανατρέχοντας στις εικόνες που είχα αποθηκεύσει στον υπολογιστή μου, έπεσα τυχαία πάνω σε μια πολύ γουστόζικη γελοιογραφία ενός Βέλγου σκιτσογράφου. Η γελοιογραφία έδειχνε δυο νεαντερτάλιους να συζητούν μέσα στη σπηλιά τους και να λέει ο ένας στον άλλο: «Σαν κάτι να μην κάνουμε σωστά. Αναπνέουμε καθαρό αέρα και πίνουμε καθαρό νερό. Διατρεφόμαστε με φυσικά προϊόντα και ασκούμαστε καθημερινά. Γιατί στην ευχή, δεν ξεπερνούμε τα 30»;

Βλέποντας τη γελοιογραφία σκέφτηκα ότι το πρωθύστερό της – να μιλούν δηλαδή δυο νεαντερτάλιοι, με όρους σύγχρονης οικολογίας και αγωγής υγείας, ενώ είναι πρωτόγονοι – εκτός από διασκεδαστικό, είναι ταυτόχρονα και πολύ διδακτικό.

Και πράγματι, αυτό που δεν έκαναν σωστά, το έκανε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια αργότερα, ο μακρινός απόγονός τους, με τον πολιτισμό, την επιστήμη και την τεχνολογία που έχει αναπτύξει. 

Έτσι, χάρη στη συνεχή πρόσβασή του σε μια ποικιλία τροφών, και φυσικά χάρη στις προόδους της Ιατρικής, απολαμβάνει ένα υψηλό προσδόκιμο ζωής. Ταυτόχρονα, ζει σε κατοικίες που τον προστατεύουν από τα καιρικά φαινόμενα, ενώ διευκολύνεται από ανέσεις, οι οποίες δυο μόλις αιώνες πριν, ήταν απρόσιτες ακόμη και από τους γαλαζοαίματους ή τους μεγιστάνες της εποχής. 

Και σαν να μη αρκούσαν όλα αυτά, ζει σε έναν κόσμο, σε ένα μεγάλο μέρος του οποίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι σεβαστά, ενώ κάθε διάκριση – χρώματος, φύλου, θρησκείας – είναι αδιανόητη. Ας μην ξεχνούμε επίσης ότι η ζωή του είναι ομορφότερη, καθώς μπορεί να έχει ελεύθερο χρόνο και να τον αφιερώνει στην αναψυχή, στη λογοτεχνία, στη μουσική, στο θέατρο και στον κινηματογράφο.

Αν είναι έτσι λοιπόν τότε γιατί αυτομαστιγωνόμαστε ανηλεώς, για την απομάκρυνσή μας, από τη φυσική ζωή, τη θεοποίηση των καταναλωτικών αγαθών και την κατακτητική φύση του είδους μας; Μήπως σε όλα αυτά – και ειδικά στον αρνητικό χαρακτήρα που έχει προσλάβει η ανθρωπόκαινος, η εποχή δηλαδή των μεγάλων αλλαγών που έχουμε επιφέρει στον πλανήτη, υπάρχει κάποια υπερβολή;

Θα προσπαθήσω να απαντήσω, παραθέτοντας την απάντηση που είχε δώσει ένας σημαντικός επιστήμονας και διανοούμενος, όταν του είχε τεθεί το ίδιο ερώτημα. Πάνω κάτω λοιπόν, ο Ισαάκ Ασίμωφ, διότι αυτός είναι ο διανοούμενος στον οποίο αναφέρομαι, είχε απαντήσει ως εξής: Ξέρω αρκετούς που ελεεινολογούν τα επιτεύγματα της τεχνολογίας και καταφέρονται, λάβροι, κατά της εγωπαθούς φύσης μας. Δεν ξέρω όμως κανέναν από αυτούς, που να μην αναζήτησε, στην ερημική τοποθεσία που είχε αποσυρθεί, μια πρίζα για να συνδέσει την ηλεκτρική κιθάρα του, ή το πικάπ του. 

Τι συμβαίνει λοιπόν; Όπως και σε πολλά άλλα πράγματα, ισχύει αυτό που υποστηρίζει μια παροιμία, σύμφωνα με την οποία «και τα άκρα έχουν μέση».

Είναι γεγονός αναμφισβήτητο – που μόνο ο Τραμπ και μια ισχνή μειοψηφία επιστημόνων, δεν αναγνωρίζει – πως ο τρόπος με τον οποίο έχουμε διαχειριστεί τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον μας, είναι η αιτία για μια ανθρωπογενούς προέλευσης κλιματική αλλαγή. Μια αλλαγή που απειλεί τα οικοσυστήματα, τη βιοποικιλότητα, αλλά επίσης, τις ζωές μας, και τις υποδομές μας.

Φυσικά τη λύση στα προβλήματα αυτά, δεν θα τη δώσει η συνέχιση της καύσης των ορυκτών καυσίμων, που επιδεινώνει την κλιματική αλλαγή. Δεν θα τη δώσει, όμως και η εγκατάλειψη κάθε παρέμβασης του ανθρώπου στη Φύση, προς χάριν της επιστροφής, τάχα, σε μια αρμονία που έχει χαθεί.

Για να ζούμε σε αρμονία με τη Φύση – που από μια στοργική μητέρα η οποία μας παρέχει οξυγόνο, νερό και τροφή, ενίοτε μεταστρέφεται σε μια άσπλαχνη μητριά, που μας απειλεί με κεραυνούς, σεισμούς και μικρόβια – πρέπει να την ελέγχουμε. 

Κι αυτό κάνουμε, όπως άλλωστε και κάθε είδος που υπάρχει στον πλανήτη. Έλεγχο ασκούμε όταν εκτρέπουμε τα νερά των ποταμών για να ποτίσουν μια πεδιάδα, από την οποία θα παραχθεί σιτάρι, βαμβάκι κ.ά. αγροτικά προϊόντα. Έλεγχο στη βιοποικιλότητα των απειλητικών μικροβίων, ασκούμε όταν προσπαθούμε να τα περιορίσουμε με τη χρήση εμβολίων και αντιβιοτικών. Όπως, έλεγχο ασκούμε όταν τροποποιούμε, το γενετικό υλικό βακτηρίων, ώστε να παράγουν φάρμακα που στην κυριολεξία, σώζουν ζωές.

Αλλά ο έλεγχός μας, δεν σημαίνει ότι πρέπει ασεβούμε απέναντι στη Φύση. Η επιστήμη μάς παρέχει τη γνώση για να την κατανοήσουμε. Και η τεχνολογία, τα μέσα για να αντιμετωπίσουμε νικηφόρα τις προκλήσεις του καιρού μας. Όπως, δηλαδή έκανε ο πρόγονός μας όταν έμαθε να χειρίζεται και να ελέγχει τη φωτιά.

(Το σχόλιο μεταδόθηκε στην εκπομπή του Χρήστου Μιχαηλίδη, «Καθρέφτης», στο 1ο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, την 6/2/25)

Δημιουργός του καρτούν, που δημοσιεύθηκε στον New Yorker, είναι ο Alex Gregory.