Περί ψηφιακών μέσων
Η κουβέντα στο φιλικό σπίτι είχε ανάψει. Η αφορμή; Μια ανάρτηση στο f/b στην οποία σχολιαζόταν μια τηλεοπτική σειρά που προβάλλει η δημοφιλής συνδρομητική πλατφόρμα.
Καθώς λοιπόν επέστρεφα στο σπίτι μου συνειδητοποίησα κάτι, που ενώ συμβαίνει χρόνια, είχα αργήσει να το αντιληφθώ. Την ατζέντα της συζήτησης στην παρέα δεν την είχε θέσει μια είδηση από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση. Ούτε ένα άρθρο εφημερίδας ή περιοδικού ή κάποιο βιβλίο. Ένα δηλαδή, από τα παραδοσιακά μέσα, που ως τον 20ο αιώνα διαμόρφωναν τις πεποιθήσεις μας, τις αξίες μας, τα γούστα μας και εν τέλει, το πνεύμα της εποχής. Την είχε θέσει το Netflix – αυτός ο σχολαστικός χρονικογράφος της εποχής μας, που με τις σειρές του, καταγράφει αλλά και διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουμε τη σύγχρονη πραγματικότητα. Και φυσικά το facebook, αυτό το πολυσύχναστο ψηφιακό καφενείο που καθρεφτίζει τις ιδέες, αλλά και το ύφος με το οποίο ανταλλάσσονται, εντός μιας κοινότητας απείρως μεγαλύτερης της τοπικής.
Θα μας βγει, λοιπόν σε καλό, ότι τα μέσα αυτά που εισδύουν σε κάθε στιγμή της καθημερινότητάς μας – σπίτι, αυτοκίνητο, εργασία, διασκέδαση – έχουν πάρει τα σκήπτρα στη διαμόρφωση των ιδεών, των επιθυμιών μας, των στάσεών μας σε σχέση με τα παραδοσιακά;
Οι απαντήσεις προφανώς και δεν είναι εύκολες.
Από τη μια τα ψηφιακά μέσα είναι ταχύτερα, επιτρέπουν την αμφίδρομη επικοινωνία και μας έχουν δώσει τη δυνατότητα να μην είμαστε μόνον καταναλωτές, αλλά και παραγωγοί πληροφορίας. Από την άλλη όμως, οι προσωποποιημένοι αλγόριθμοί τους δημιουργούν μια κατακερματισμένη πραγματικότητα, διαμορφωμένη από τις προτιμήσεις του κάθε χρήστη, και όχι μια κοινή και καθολικά αντιληπτή εικόνα του κόσμου. Παράλληλα, ενισχύουν την επιθετική συμπεριφορά των χρηστών, οι οποίοι, χάρη στην ανωνυμία ή την απρόσωπη επικοινωνία μέσω οθόνης, παρακάμπτουν εύκολα τους κώδικες που στην άμεση επαφή θα επέβαλε η γλώσσα του σώματος και ο τόνος της φωνής. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, διεκδικούν ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του χρόνου μας, υπονομεύοντας την ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε και να ασκούμαστε στην κριτική σκέψη.
Μετά από όλα αυτά τι τάχα προτείνω; Να επιστρέψουμε πίσω στις παλιές καλές εποχές που δεν είχαμε f/b, Utube, Netflix κ.ά.; Θα ήμουν ο τελευταίος που θα το πρότεινα καθώς χάρη στα μέσα αυτά, αναθέρμανα φιλίες με ανθρώπους που είχαμε χρόνια χαθεί. Έκανα νέους φίλους. Ενημερώθηκα, και απόλαυσα, ταινίες, μουσικές και βιβλία από περισσότερες πηγές, παρά ποτέ. Εξάλλου, έχουμε πλέον τόσο πολύ απομακρυνθεί από την αναλογική εποχή, ώστε η επιστροφή σε αυτή θα ήταν τόσο παράλογη όσο η μετακίνηση με ιππήλατες άμαξες ή ο φωτισμός μας με λυχνίες λαδιού.
Θα καταλήξω λοιπόν προτείνοντας μερικούς κανόνες που έχω υιοθετήσει - εν είδει ανυπακοής στα ψηφιακά μέσα - ώστε να ανακτήσω ένα μέρος της αναλογικής μου ζωής, χωρίς να στερηθώ τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής.
1ον Μετατρέπω ένα επιλεγμένο μέρος των ψηφιακών επαφών μου, σε φυσικές και σε τακτά χρονικά διαστήματα συναντιέμαι μαζί τους για μια βόλτα, ένα καφέ, ή ένα γεύμα.
2ον Αν και ασκούμαι στη συντομογραφία του μέσου, δεν τσιγκουνεύομαι τις λέξεις, προκειμένου να εκθέτω με σαφήνεια και πληρότητα τις σκέψεις μου.
3ον Δεν κοινοποιώ καμία είδηση – ακόμη κι αν προέρχεται από αξιόπιστο φίλο – πριν επαληθεύσω την εγκυρότητά της, από επίσημες πηγές.
4ον Κάνω χρήση των ομάδων στο f/b στις οποίες οι αλγόριθμοι δυσκολεύονται στη χειραγώγηση των χρηστών, ώστε να επικοινωνώ στο πλαίσιο που τα μέλη της ομάδας ορίζουν.
5ον Προσπαθώ να μην αντιλαμβάνομαι το μέσο, ως ένα ψηφιακό πεδίο μάχης. Έτσι, παρότι δεν στρογγυλεύω τις απόψεις μου υιοθετώ, ήπιο λόγο, και παραθέτω, αντί χαρακτηρισμών, επιχειρήματα και πηγές.
6ον Προσπαθώ να είμαι εγκρατής. Δεν λοξοκοιτάζω το κινητό μου στις δημόσιες συναναστροφές. Το έχω απομακρύνει, όπως και το τάμπλετ μου, από το υπνοδωμάτιό μου και αφιερώνω περισσότερο χρόνο στο διάβασμα.
Αυτοί λοιπόν είναι οι τρόποι με τους οποίους προσπαθώ να εξισορροπήσω τον ψηφιακό με τον αναλογικό μου κόσμο, ώστε να επωφελούμαι από τα πλεονεκτήματα και των δυο. Και είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν και άλλοι.
(Σχόλιο που μεταδόθηκε στην εκπομπή του Χρήστου Μιχαηλίδη, «Καθρέφτης», στο 1ο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, την 3/4/25)