Fridtjof Nansen

Την είχα χάσει την ορειχάλκινη προτομή* του Φρίντγιοφ Νάνσεν, μετά τη μεταφορά της - λόγω των έργων του μετρό - από το παρκάκι στη συμβολή της Σπύρου Μερκούρη και Βασιλέως Κωνσταντίνου. Και κάθε απόπειρα εύρεσής της, στη μη ενημερωμένη σελίδα γλυπτών του Δήμου Αθηναίων, είχε αποβεί άκαρπη. 

Τη συνάντησα όμως τυχαία, χτες, στη νησίδα μεταξύ των οδών Χατζηγιάννη Μέξη και Σισίνη, πίσω από το Χίλτον. 

Τη μνημονεύω λοιπόν σήμερα, διότι ο απεικονιζόμενος, τον Απρίλιο του 1920 διορίστηκε από την Κοινωνία των Εθνών, ως ύπατος αρμοστής για τον επαναπατρισμό από τη Ρωσία 500.000 αιχμαλώτων Γερμανών στρατιωτών. 

Τον επόμενο χρόνο, αντιλαμβανόμενος τον μεγάλο αριθμό Ρώσων εκτοπισμένων από το νεοσύστατο σοβιετικό καθεστώς (περίπου 800.000) - που είχαν διασπαρεί στην Ανατολική Ευρώπη - κατέβαλε προσπάθειες ώστε να γίνουν πάλι δεκτοί από την πατρίδα τους. Σύντομα όμως άλλαξε γνώμη διότι διεπίστωσε ότι θα τους περίμενε η τύχη που είχε μια ομάδα Ρώσων εκπατρισμένων στη Βουλγαρία, οι οποίοι μετά τον επαναπατρισμό τους, τουφεκίστηκαν από το Σοβιετικό καθεστώς.

Έτσι ανεζήτησε μια άλλη λύση. Η λύση αυτή ήταν να προτείνει το 1922 στην Κοινωνία των Εθνών τη δημιουργία ενός διαβατηρίου για ανθρώπους που είχαν στερηθεί την ιθαγένειά τους. Το διαβατήριο αυτό που ονομαζόταν «Διαβατήριο Νάνσεν», έγινε δεκτό από την Κ.Τ.Ε. και οι κάτοχοί του, μπορούσαν πλέον να μετακινούνται μεταξύ των διαφορετικών χωρών, οι οποίες δεσμεύονταν να τους δεχτούν. 

Χάρη στο διαβατήριο αυτό σώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι που εγκαταστάθηκαν και βρήκαν εργασία στις νέες πατρίδες τους. Ο οργανισμός των Νόμπελ τίμησε τον σπουδαίο αυτόν ανθρωπιστή με Νόμπελ Ειρήνης το 1922. 

Η πατρίδα μας τον τιμά**, καθώς συνέβαλε στη διάσωση των Ελλήνων προσφύγων από τις τουρκικές εκκαθαρίσεις στη Μικρά Ασία, στη Σμύρνη, στον Πόντο και στην Ανατολική Θράκη, καθώς και στην ανακούφισή τους από την πείνα, και τις μεταδοτικές ασθένειες μετά την άφιξή τους στην Ελλάδα. 

Ο σπουδαίος αυτός Νορβηγός ανθρωπιστής, πριν εξελιχτεί σε έναν ευφυή και αποτελεσματικό διπλωμάτη, ήταν κατά τις σπουδές και το επάγγελμά του, ένας σημαντικός βιολόγος. Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του επέλεξε τη νευροβιολογία και με την εργασία του συνέβαλε στην εδραίωση του δόγματος του νευρώνα, που είχε διατυπώσει ο Santiago Ramón y Cajal. Μετά το 1896, θελγόμενος από τις εξερευνήσεις στράφηκε στην ωκεανογραφία, ώστε δύο χρόνια αργότερα να διασχίσει με τα πόδια τη Γροινλανδία, και τέσσερα χρόνια αργότερα τον Αρκτικό Ωκεανό, αφού είχε φροντίσει - επί τούτω - να παγιδευτεί το πλοίο του από τους πάγους. 

Ο Νάνσεν πέθανε το 1930, από γρίπη. Αμέσως μετά η Κ.Τ.Ε ίδρυσε το Διεθνές Γραφείο Προσφύγων Νάνσεν το οποίο τιμήθηκε, επίσης με βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1938. Χάρη στις ενέργειες του Γραφείου, έτυχαν προστασίας και σώθηκαν περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι. Μεταξύ αυτών, ο Βλαδιμίρ Ναμπόκοφ, η Άννα Παύλοβα, ο Ιγκόρ Στραβίνσκι και πολλοί άλλοι.

*Έργο της γλύπτριας Άννας Χριστοφορίδου.

** Η μνήμη του ιδεαλιστή διπλωμάτη και επιστήμονα, έχει τιμηθεί επίσης και από έναν Δήμο της Αθήνας, με προσφυγική ιστορία. Είναι ο Δήμος Υμηττού που έχει δώσει το όνομά του σε μια από τις παρακείμενες στην ΠΥΡΚΑΛ, οδούς του.