Baedeker's Greece
Από τα διάφορα πράγματα που εκτιμούμε διαβάζοντας πεζογραφία - τη γλώσσα, την ατμόσφαιρα, τις περιγραφές, το βάθος των χαρακτήρων, την πλοκή κ.ά. - νομίζω ότι το πιο αδικημένο είναι η γνώση που μας παρέχει, στην πιο καθαρή κι αναμφισβήτητη μορφή της. Στη μορφή δηλαδή, μιας αναπάντεχης και ίσως δευτερεύουσας πληροφορίας που αναφέρει ο συγγραφέας: Ένα ιστορικό περιστατικό, ένα βιβλίο, ένα τραγούδι ή ακόμη και ένα αντικείμενο της καθημερινότητας τα οποία μέχρι πρότινος αγνοούσε ο αναγνώστης.
Στις περιπτώσεις αυτές συμβαίνει συχνά ο αναγνώστης να ξεστρατίζει παροδικά, από το διάβασμα του βιβλίου για να αναζητήσει πρόσθετες πληροφορίες από το διαδίκτυο, από ένα λεξικό ή από μια εγκυκλοπαίδεια γι’ αυτό που αγνοούσε. Κι όταν επιστρέφει ξανά στο βιβλίο, δεν έχει αποκομίσει μόνον την αίσθηση ότι ικανοποίησε την περιέργειά του. Αλλά και την ικανοποίηση ότι το βιβλίο είναι πράγματι καλό, αφού τον ώθησε να το συνδέσει με άλλες πηγές κι αφού τον διήγειρε να προσωποποιήσει την ανάγνωσή του, ώστε να την κάνει - όπως οφείλει να είναι η ανάγνωση - μοναδική.
Αυτό μου συνέβη προχτές, όταν μετά από κοντά 40 χρόνια άρχισα να ξαναδιαβάζω τα «Διηγήματα» του Ζαχαρία Παπαντωνίου, από τις εκδόσεις της «Εστίας».
Στο πρώτο λοιπόν διήγημα ο Παπαντωνίου περιγράφει έναν δύστροπο ταξιδιώτη ο οποίος θέλοντας να αποφύγει τις συναναστροφές με άλλους συνταξιδιώτες του, στα κουπέ και στους σταθμούς των τραίνων, βυθίζεται - όπως γράφει ο συγγραφέας - σε «έναν Μπαίντεκερ - το αγαπητό του βιβλίο».
Δεν ήταν δύσκολο να υποθέσω ότι αφού το διήγημα είναι ταξιδιωτικό και δεν υπάρχει ένας, αλλά πολλοί Μπαίντεκερ, το βιβλίο μάλλον αποτελεί μέρος μιας σειράς ταξιδιωτικών οδηγών. Και πράγματι είχα δίκιο. Στο πάντοτε λοιπόν γενναιόδωρο Internet Archive βρήκα, ανάμεσα στους ταξιδιωτικούς οδηγούς του Karl Baedeker, και αυτόν που αφορούσε στην Ελλάδα.
Θα παραθέσω ένα σύντομο και διασκεδαστικό, πιστεύω, απόσπασμά του. Πριν όμως από αυτό δυο λόγια γι’ αυτούς τους τουριστικούς οδηγούς τους οποίους ο εκδότης ο Γερμανός εκδότης Karl Baedeker, εμπνεύστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα.
Καθώς συγγράφονταν από ειδικούς οι οποίοι γνώριζαν την ιστορία, τον πολιτισμό, τη γλώσσα, τα αξιοθέατα, τις διαδρομές - ακόμη και τη σύγχρονη οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας για την οποία έγραφαν, διακρίνονταν για την πληρότητα, την ακρίβεια και την αξιοπιστία των πληροφοριών τους, ώστε να γίνουν απαραίτητο συμπλήρωμα των αποσκευών κάθε ταξιδιώτη.
Ας δούμε λοιπόν τι γράφει για την εκπαίδευση στην Ελλάδα, η 3η έκδοσή του τουριστικού οδηγού (1909).
«Ένα από τα πιο πολλά υποσχόμενα χαρακτηριστικά των Ελλήνων είναι η ακόρεστη επιθυμία τους για μάθηση, στην επιδίωξη της οποίας, είναι αλήθεια, μερικές φορές δείχνουν περισσότερο ταλέντο παρά επιμονή.
Η διαπίστωση ότι οι Έλληνες όλων των τάξεων αναγνωρίζουν πως μεγάλη ανάγκη τους - παράλληλα με την πολιτική ωριμότητα - είναι η γενική εκπαίδευση, επιβεβαιώνεται από την ταχεία ανάπτυξη του εκπαιδευτικού τους συστήματος.
Εκτός από το Πανεπιστήμιο (σελ. 77), το Πολυτεχνείο (σελ. 78) στην Αθήνα, τις εμπορικές σχολές στην Αθήνα και στην Πάτρα, και πολλά άλλα τεχνικά ιδρύματα, το Βασίλειο της Ελλάδας διαθέτει τώρα 40 γυμνάσια, 1 σύγχρονο σχολείο (στην Αθήνα), 286 λεγόμενα ελληνικά ή γυμνάσια, 2.000 εθνικά σχολεία και 1.600-1.700 δημοτικά σχολεία.
Αυτός ο κατάλογος δεν περιλαμβάνει τα ιδιωτικά σχολεία, τα οποία επίσης είναι πολυάριθμα. Η διδασκαλία σε σχεδόν όλα τα δημόσια σχολεία είναι δωρεάν. Ως αποτέλεσμα αυτού, ένα άσκοπα μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων νέων προετοιμάζεται για την ιατρική, τη νομική και τα άλλα ελεύθερα επαγγέλματα. Αυτά τα πλεονάζονγτα μέλη της κοινωνίας, τα οποία αναμφίβολα θα μπορούσαν να είναι πολύ χρήσιμα ασκώντας ένα ταπεινότερο επάγγελμα, είναι αναγκασμένα να βιοπορίζονται με μια εξωεπαγγελματική δραστηριότητα, και δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι μερικές φορές η δραστηριότητα αυτή, παίρνει μια δυσάρεστη τροπή»...
O σύνδεσμος προς τον όμορφο οδηγό από εδώ.